Zajęcia dodatkowe

Terapia logopedyczna

Logoterapia

W roku szkolnym 2017/2018 logoterapią objęto dzieci pięcio-
i sześcioletnie. Kwalifikacji dzieci do zajęć dokonano po przeprowadzeniu przesiewowych badań logopedycznych.

Terapia odbywa się w grupach dwuosobowych, w szczególnych przypadkach są to zajęcia indywidualne. Każde uczęszczające dziecko spotyka się z logopedą i ćwiczy mowę poprzez zabawę, zgodnie
z kierunkiem współczesnej logopedii.

Oprócz dzieci z grup najstarszych terapią zostały objęte dzieci z grupy czterolatków z uwagi na koniczność wczesnej interwencji logopedycznej.

Prowadząca logoterapię: Agnieszka Rychlik

 

LOGOPEDA RADZI

NIEPRAWIDŁOWOŚCI ROZWOJU MOWY.
Powstawanie i profilaktyka.

Na całokształt rozwoju dziecka w dużej mierze wpływa mowa. Umożliwia komunikację interpersonalną, pozwala zdobywać informacje o otaczającej rzeczywistości, jest narzędziem wyrażania własnych sądów i uczuć. Od dziecka siedmioletniego wymaga się poprawnego wypowiadania, swobodnego posługiwania językiem oraz prawidłowego wymawiania wszystkich dźwięków (głosek).

Aby umieć przeciwdziałać wszelkim zaburzeniom mowy należy wiedzieć,
jak prawidłowo powinna kształtować się mowa w ciągu pierwszych siedmiu lat życia, jakie są czynniki warunkujące prawidłowy
i zaburzony rozwój słuchu i mowy? Kiedy należy uznać, że dziecko ma wadę wymowy?

Rozwój mowy jest uwarunkowany genetycznie. Dziecko przyswaja sobie mowę
od najbliższego otoczenia drogą naśladownictwa. Rozwój mowy trwa kilka lat i w jego przebiegu wyodrębniają się pewne okresy, których czas trwania u dziecka normalnie rozwijającego się można określić w przybliżeniu w sposób następujący:

– od urodzenia – 1 roku życia
– okres melodii-od 1 – 2 roku życia
– okres wyrazu-od 2 – 3 roku życia
– okres zdania-od 3 – 7 roku życia
– okres swoistej mowy dziecięcej.

OKRES MELODII – (0-1)
Pierwszym dźwiękiem tego okresu jest płacz i krzyk dziecka, za pomocą którego komunikuje ono otoczeniu swoje potrzeby. Ten okres odruchowej wokalizacji trwa ok. 6 pierwszych tygodni życia.  W 2-3 miesiącu życia dziecko zaczyna głużyć, czyli wydawać pojedyncze dźwięki. Głużenie przekształca się ok. 6 miesiąca życia
w gaworzenie. Charakteryzuje się ono wydawaniem przez dziecko dźwięków                                o charakterze sylab lub przypadkowo dobranych zbitek głoskowych.
Pod koniec okresu melodii pojawiają się pierwsze wyrazy o prawidłowym                                  lub zniekształconym brzmieniu, używane świadomie i adekwatnie do sytuacji (mama, tata, baba, daj).
Już w tym pierwszym okresie w mowie dziecka ujawnić się mogą pewne anomalie rozwojowe. Jednym z niepokojących objawów jest przedłużony okres głużenia                         oraz niewystąpienie gaworzenia.
Może to sugerować niesprawność słuchu u dziecka. Jeżeli zatem pod koniec okresu melodii rodzice nie zauważą u dziecka najprostszych choćby form gaworzenia, konieczne jest badanie słuchu oraz konsultacja specjalistyczna u lekarza foniatry lub laryngologa.

OKRES WYRAZU (1-2 rok życia)
Stopniowo dziecko opanowuje coraz większą liczbę słów, których większość stanowią rzeczowniki używane w mianowniku. Używa już właściwie wszystkich samogłosek, oprócz nosowych (ę, ą). Ze spółgłosek wymawia: „p, b, m, t, d, n, k, ś” czasem „ć”. Pozostałe spółgłoski zastępuje innymi. W tym okresie charakterystyczne jest też wymawianie tylko pierwszej sylaby wyrazu lub jego końcówki. Pod koniec tego okresu pojawiać się mogą pierwsze zdania lub pseudozdania.

OKRES ZDANIA (2-3 rok życia)
W tym okresie mowa ulega dalszemu doskonaleniu.Dziecko powinno już wypowiadać głoski: „p, b, m (p’, b’, m’)- f, w (f’, w’), ś, ź, ć, dź, ń (k’, g’), k, g, h, t, d, n, l”.
Pod koniec tego okresu mogą się już pojawić głoski „s, z, c, dz”, a nawet „sz, ż, cz, dż”. Wymienione głoski nie zawsze są pełnowartościowe, a czasem, w trudniejszych zestawieniach, bywają zastępowane innymi, łatwiejszymi dla dziecka. Dzieje się tak na wskutek małej sprawności narządów artykulacyjnych.

OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ (3-7 rok życia)
Około 3-5 roku życia pojawiają się głoski „sz, ż, cz, dż”. Pod koniec 4. roku życia pojawia się głoska „r”. Wcześniej dziecko pomijało ją lub zastępowało inną „j” lub „l”.
Zasób słownictwa systematycznie wzbogaca się, dziecko mówi już płynnymi zdaniami. Zazwyczaj ok. 5.-6. roku życia dziecko wymawia już poprawnie wszystkie głoski.
Znaczne opóźnienie w kształtowaniu się mowy dziecka w stosunku do norm rozwojowych określa się mianem opóźnionego rozwoju mowy. Jeżeli do 3. roku życia mowa nie rozwinie się (dziecko wymawia tylko pojedyncze wyrazy, i to proste) trzeba podejrzewać opóźniony rozwój mowy.

Opóźnienie rozwoju mowy może przejawiać się w:

– późniejszym pojawieniu się gaworzenia,
– późniejszym pojawienia się pierwszych słów,
– ubóstwie słownika (mała liczba używanych i rozumianych słów),
– późniejszym pojawieniu się zdań prostych i złożonych,- nieprawidłowej gramatyce,- przedłużającym się okresie swoistej mowy dziecięcej.
W prostym opóźnionym rozwoju mowy nie stwierdza się uchwytnej przyczyny. Wyrównuje się on samoistnie lub w wyniku stymulacji ok. piątego roku życia.

Seplenienie to nieprawidłowa wymowa głosek „s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź”. Najczęściej spotykamy nieprawidłową realizację głosek „sz, ż, cz, dż”, które są wymawiane jak „ś, ź, ć, dź” lub „s, z, c, dz”. Jedną z kilku odmian seplenienia jest seplenienie międzyzębowe. Pojawia się ono wówczas, gdy dziecko zaczyna wymawiać głoski „s, z, c, dz” to znaczy ok. 3.-4. roku życia. Dziecko wymawia te głoski z językiem wsuniętym między zęby. Wada ta nie ustępuje samoistnie. Inną odmianą seplenienia jest seplenienie boczne. Charakteryzuje się ono nieprzyjemnym brzmieniem. Wśród przyczyn, które mogą powodować seplenienie wymienia się: nieprawidłową budowę narządów mowy, upośledzony słuch, nieprawidłowy zgryz, naśladownictwo, oraz niesprawność języka i warg, a także niektóre stany chorobowe górnych dróg oddechowych. Niektórzy specjaliści sądzą, że seplenienie międzyzębowe występuje wtedy, gdy dziecko źle połyka tzn. przy połykaniu wsuwa język między zęby. Nieprawidłowa budowa języka również przyczynia się do seplenienia (np. język duży, gruby, umięśniony, krótkie wędzidełko).
Ważną rolę w prawidłowym wymawianiu poszczególnych głosek odgrywa sprawność narządów artykulacyjnych: języka, warg, podniebienia. W najwcześniejszych okresach życia sama natura zapewnia rozwój sprawności aparatu mowy poprzez takie czynności jak: ssanie, żucie, połykanie. W późniejszych okresach, trening ten jest kontynuowany głównie poprzez samą czynność mówienia. Jeśli narządy mowy są mało sprawne trzeba je ćwiczyć, tak jak pianiści ćwiczą palce. Niejednokrotnie już sama gimnastyka artykulacyjna wystarczy do zlikwidowania wad wymowy. Ale przydaje się ona również dzieciom, u których nie stwierdzono rażących odchyleń od normy. Większość z nich bowiem mówi niedbale, nie otwiera dostatecznie ust, nie artykułuje wyraziście.
Nieprawidłową artykulację może także powodować nieprawidłowy zgryz i anomalie zębowe.
Znaczną rolę w dyslalii odgrywa upośledzenie słuchu. Ważne jest kiedy została obniżona słyszalność. Jeżeli zaszło to w okresie kształtowania się mowy, wtedy dziecko ma duże kłopoty z właściwym odbiorem.
Głoski „s, z, c,dz”oraz „sz, ż, cz, dż”, są zwykle zmiękczane.

Rotacyzm(Reranie)– to nieprawidłowa realizacja głoski „r”. Głoska ta może być wymawiana jako „l, j” lub po prostu opuszczana. Wiadomo, że głoska „r” pojawia się stosunkowo późno w 4.-5. roku życia, czasem dopiero w klasie pierwszej. Niektórzy rodzice zmuszają do przedwczesnego wymawiania tej głoski, każąc powtarzać wyrazy zawierające tę głoskę. Dziecko robi to na „siłę” pobudzając do drgania nie język, lecz języczek, czasem nawet wargi lub policzki.
Wymienione wady: r języczkowe, wargowe, policzkowe wymagają wczesnej reedukacji, gdyż nie jest to zwykła zamiana fizjologiczna, ale patalogiczna forma artykulacji.
Bezpośrednią przyczyną rerania jest niedostateczna sprawność ruchowa języka. Przy wymowie tej głoski język wykonuje drobne, subtelne ruchy wibracyjne. Jeżeli język będzie gruby, o zbyt mocnym napięciu mięśniowym, lub przeciwnie- osłabionym, albo z wadą anatomiczną (krótkie wędzidełko) wiadomo, że ruchów tych nie wykona. Dlatego też dziecko szuka jakiegoś innego, zastępczego „r”.

Bezdźwięczność– polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie, np. woda-fota, noga-noka, żaba-szapa, dzieci-cieci. Przyczyną bezdźwięczności jest zwykle zaburzenie słuchu fonematycznego.Słuch fonematyczny jest to zdolność precyzyjnego słyszenia i różnicowania dźwięków mowy. Dziecko musi wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, a w wyrazach-sylaby, w sylabach-głoski, a także uchwycić kolejność głosek w wyrazie. Musi też odróżnić poszczególne głoski, a zwłaszcza dźwięczne od ich bezdźwięcznych odpowiedników. Dziecko z niedokształconym słuchem fonematycznym ma trudności w różnicowaniu wyrazów podobnych brzmieniowo: kasa-kasza, dama-tama, sok-szok, koza-kosa, domek-Tomek itp. Zaburzenie słuchu fonematycznego przede wszystkim utrudnia dokonywanie analizy i syntezy słuchowej wyrazów w znacznym stopniu warunkujących opanowanie umiejętności pisania i czytania.            

Jąkanie jest jedną z często występujących wad mowy.
Polega ono na zaburzeniu płynności mówienia. Powstaje ono zwykle w wieku przedszkolnym a ujawnia się wtórnie lub nasila w okresie dojrzewania.
Objawy jąkania:

– powtarzanie dźwięków, sylab, słów, fraz,
– przeciąganie dźwięków,
– pauzy na początku wypowiedzi, w środku zdań, jak również w środku wyrazów
– wtrącanie do wypowiedzi dodatkowych słów lub dźwięków, nie mających żadnego sensu,
– współruchy- czyli grymasy twarzy oraz ruchy całego ciała (mruganie oczami, odchylanie głowy do tyłu, tupanie nogami itp.)
– unikanie kontaktu wzrokowego (nie patrzy na słuchacza, gdy ma kłopoty z wypowiedzeniem jakichś słów),
Wymienione wyżej to objawy jawne.
Natomiast ukryte to:

– unikanie mówienia,
– unikanie niektórych sytuacji (rozmowa przez telefon, odpowiadanie w klasie, publiczne wystąpienia itp.),
– izolowanie się od świata zewnętrznego.
W pracach poświęconych jąkaniu wymieniane są różne jego przyczyny:
– silne wstrząsy emocjonalne,
– szok nerwowy towarzyszący urazom fizycznym (upadek, pobicie),
– forsowne przestawianie dziecka leworęcznego na praworęczność,
– nowe układy sytuacji życiowych (początkowy okres w przedszkolu, szkole itp.),
– obniżona sprawność motoryki małej i dużej,
– opóźniony rozwój mowy,
– dziedziczność,
– długotrwały lęk, stres, niepokój.
Istnieje konieczność odróżnienia jąkania chronicznego od jąkania fizjologicznego zwanego rozwojowym, które jest normalnym zjawiskiem rozwojowym i na ogół w krótkim czasie zanika samoczynnie. Może jednak ulec utrwaleniu i wtedy przekształca się w trudną do usunięcia wadę wymowy. Dzieje się tak wskutek niewłaściwej postawy rodziców wobec zaistniałego jąkania,
a szczególnie ich nadmiernej wrażliwości i koncentracji na mowie dziecka, poprawiania go itp. Dlatego zaistniałe zjawisko traktować należy jako przejściowe, nie zwracać na nie uwagi i nie rozmawiać o nim przy dziecku. Jąkanie rozwojowe ustępuje równie nagle, jak się pojawia.

A oto kilka wskazówek, jak zapobiegać błędom w wychowaniu dzieci z zaburzeniami mowy:

1. Zapoznać się z prawidłami kształtowania i rozwoju mowy dziecka.
2. Śledzić uważnie proces rozwoju mowy dziecka, zwracając uwagę, czy nie pojawiają się w nim niepokojące objawy.
3.Od urodzenia mówić do dziecka językiem dorosłych. Spieszczeń używać tylko
w zabawach.
4. Nie wymagać od dziecka posługiwania się mową dorosłych, ale też nie naśladować jego języka. Takie postępowanie utrudnia dziecku naukę mowy.
5. Nie przestawiać dziecka leworęcznego na rękę prawą bez konsultacji
z psychologiem i logopedą. Takie działanie może wywołać jąkanie.
6. Starać się słuchać, co dziecko do nas mówi, ponieważ chętnie słuchane-chętnie mówi.
7. Zachęcać dziecko do mówienia, nawet jeśli ma zaburzoną mowę.
8. Starać się, by zaburzenie mowy zostało usunięte przed podjęciem nauki szkolnej. Uchroni to dziecko przed otrzymywaniem niższych ocen, wyśmiewaniem przez rówieśników-stresem.

Słowem, wczesne wykrycie i terapia zaburzeń mowy przynosi szybsze i skuteczniejsze efekty. 

Literatura: A. Balejko, Uczymy się ojczystej mowy. Białystok 1994